SÜRYANİ KİLİSESİ'NE GÖRE ORUCUN ANLAMI VE UYGULAMA ŞEKİLLERİ

İnsan değerli bir varlıktır, bellidir ki bu değerli varlık; değerli olan yaşam alanından uzaklaştırılmıştır. İnsanın bu değerli yaşama sahasından uzaklaşmasının nedeni yasaklanmış yemek olmuştur. Binaenaleyh yetkin iradesiyle insan, oruca sarılarak tekrar yitirdiği o değere ve değerli olan yaşam alanına kavuşma şansı tereddütsüzce kesinlik kazanır. ''Kadın ağacın güzel, meyvesinin yemek için uygun ve bilgelik kazanmak için çekici olduğunu gördü. Meyveyi koparıp yedi. Yanındaki kocasına verdi, o da yedi'' (Yaratılış 3:6). Düşüşümüze sebebiyet veren yemek sorun olmamış olsaydı, dünyamızı ziyaret eden Allah’ın Oğlu oruç tutarak, bize de orucu önererek, bu yaranın ancak bu şekilde tedavi edilebileceğine vurgu yapmazdı. Kamuoyumuzda merak konusu oruç nedir sorusuna, şu açıklamayı yapmayı uygun gördük:

Oruç, İki Anlamda Algılanır:

A. Oruç, bir kimsenin belirli günlerde ve sürelerde bazı gıdalardan veya tüm tüketilir maddelerden yememek ve içmemek üzere kendini alıkoyması ve oruçlarda men edilen hayvansal gıdalardan uzak kalmasıdır. Kişi, iradesiyle oruca aykırı maddelerden kesilmesine veya belirli sürelerde hiçbir şey yememesi eylemine oruç denir. Orucumuzu ‘perhiz’ ile eş anlamda tutmak yanlıştır! Çünkü Süryanicedeki ‘savmo’ sözcüğünün karşılığı oruçtur. Perhiz, oruç anlamında değildir, ne de uygulaması oruçla alakalıdır. Perhiz, normalde doktorların tavsiyesi ile verilen mönüdür. Bu, onların verdikleri reçeteyle bir hastanın ihtiyaç duyduğu besinlerin belirlenmesidir. Bu besinler arasında oruçta tüketmediğimiz yiyecekler vardır: başta kırmızı et, tavuk, yumurta ve süt gibi mamullerdir. Bu sayılan besinlerin tümü, oruçlarımıza aykırıdır.

B. Oruç, bir kimsenin iç dünyasının ahlaki ve manevi değerlerini en üst düzeye çıkartma çabasıdır. Bu çabayla kişi, normal insanlar arasında yaşanan yüz kızartıcı eylemlerden kaçınır. Yüz kızartıcı eylemler, insan için ahlaki sayılmıyorsa; insanoğlunu yaratan Tanrının huzurunda hiçbir şekilde ahlaki sayılmayacaktır. Değişik toplumlarda, değişik kültürlerin var olduğu bilinmektedir. İşte kimi toplumlarda karşı cinsten iki kişinin evlilik öncesi yakınlaşma ve tanışma sürecine flört adı verilmektedir. Flört, inancımız gereği kabul edilmeyen aldanmadır ve iffet çöküntüsüdür. Gerçek Hıristiyanlıkta, flörtün yeri olmadığı gibi iki bin yıl önce Mesih İsa, bu konuya atıfta bulunarak, şöyle dedi: ‘Ama ben size diyorum ki, bir kadına şehvetle bakan her adam, yüreğinde o kadınla zina etmiş olur’ (Matta 5:28). Hiç kimse aldanmasın, İsa’nın bu sözü, erkekler için olduğu kadar; kadınlar için de geçerlidir. Belki de bu açıklamanın yeri mi diye tepki verilebilir. Elbette ki yeridir, çünkü maneviyatımızı ilgilendiriyor ve cesaretle bu konuyu gerçek imanlılar için açık tutmadıkça neyin doğru neyin yanlış olduğunu çoğu insan sormakta zorluk çekmektedir. Oruç, nasıl ki adaletimizi sorguladığı gibi cinselliği de sorgular. ‘Diyorlar ki, oruç tuttuğumuzu neden görmüyor, isteklerimizi denetlediğimizi neden fark etmiyorsun? Tanrı: Bakın, oruç tuttuğunuz gün keyfinize bakıyor, işçilerinizi eziyorsunuz’ (Yeşaya 58:3). Diğer taraftan düşünün ki, şiddet yanlısı toplumlarda, kan dökmek gelenek haline gelmiştir. Bu konu hakkında da önderimiz (İsa): ‘Ama ben size diyorum ki, kardeşinden nefret eden herkes yargılanacaktır. Kim kardeşine aşağılayıcı bir söz söylerse, Yüksek Kurul’da yargılanacaktır. Kim kardeşine ahmak derse, cehennem ateşini hak edecektir’ (Matta 5:22). Şüphe yok ki zina, yalan, kin, cinayet, sömürü, soygunculuk vb. kötü davranışlar da yukarıda İsa ve Yeşaya’nın yaptığı uyarı reçetelerinde yasak sayılmıştır. ‘Orucunuz kavgayla, çekişmeyle, şiddetli yumruklaşmayla bitiyor. Bugünkü gibi oruç tutmakla sesinizi yükseklere duyuramazsınız. İstediğim oruç bu mu sanıyorsunuz’? (Yeşaya 58:4-5). Dolasıyla tüm bu olumsuz düşünce, his ve eylemler orucu çok yakından ilgilendirmekle birlikte, negatif eylemler olarak onu manen bozabilmektedir.

Gerçek orucun bütünselliği; düşünce, his ve eylemlerimizin bütünselliği ile doğru orantıdadır. Bunlardan bir tanesinin eksikliği orucun tamamlanmasına manevi planda engel olmaktadır. Aslında bu ifade edilenler, evrensel Hıristiyan inancının normlarını uygulamak ve ölçüsünü yakalamaktır. Anlaşılacağı üzere ağız gıdalardan uzak kaldığı kadar, kalbi olumsuz hislerden, aklı ise menfi düşüncelerden arındırmak gerekmektedir.

Oruçta Tüketilmemesi Gereken Besinler:

Oruçlarımızın hiçbirinde karada yaşayan ve kanatlı ya da kanatsız hayvan türlerinin eti, yağı, sütü, süt ürünleri ve yumurtaları tüketilmez. Bir o kadar da hayvansal muhteviyat içerikli fabrika yağları (margarin vb.), son zamanlarda piyasada bulunan süt tozu ve şüphe uyandıran ürünlerden sakınmak gerekmektedir. Belki bir gün, halkımız arasında yetenekli kimseler tarafından her çeşit oruç yemeği görseli,  tarifi ve mönüsü yazılı formasyon misyonu, Hıristiyan toplumuna bir kitapta sunulacaktır. Su canlıları, örneğin: balık ve benzeri su ürünlerinin tüketilmesi takdirde orucu bozmaz. Balık, güneşle doğrudan doğruya temas etmediği için, kara hayvanların kategorisine girmez dolaysıyla kara hayvanlarının barındırdığı muhteviyatı kendinde bulundurmaz. Bu düşünceyi destekleyen güçlü bir kanıt da,  Mesih İsa’nın; havarileri ile gezerken ya da açlık hissettiğinde balık tüketmiş olmasıdır. Ayrıca balık, beden üzerinde arzuları azıtmak gibi olumsuz bir etkisi yoktur. Bir diğer güçlü kanıt da; helal olan tüm hayvanlar kesilmeden ve kanı meşru yollardan akıtılmadan yenmez; oysaki balık bu işlemin dışında tüketilir. Kanaatimizce balık, bir çeşit su bitkisi gibi algılanmalıdır. Oruçlarımızda, balığın yenmesi, Kadasetli Patrik İğnatiyos III. İlyas Şakir’in (1932) başkanlığında toplanan kilisemizin yüksek konseyinin almış olduğu kararla serbest bırakılmıştır. Bazı Hıristiyan toplulukları, balığın yenmesini oruçlarında yasaklamayı öneriyorlarsa da, böyle bir yasak, kilisemizi asla bağlamaz. Yine de hatırlatmakta yarar var ki hem suda hem de karada yaşayan timsah, yılan, su aslanı, kurbağa, yengeç, kaplumbağa, fok ve benzerleri oruçta tüketilmesi aykırıdır.

Elçisel, Geleneksel, Evrensel ve Kutsal Kilisemizin Başlıca Oruçları ve Bu Oruçların Uygulama Usulü:

1. Ninova Orucu¹ ya da Yunus Peygamber’in Üç Günlük orucu: Bu oruç 3 günlüktür. Pazarı Pazartesiye bağlayan gece yarısı saat 24.⁰⁰’da başlar ve o haftanın Perşembe sabahına kadar oruç olarak devam eder. Bu oruçta da diğer oruçlarda olduğu gibi karasal hayvan eti, tavuk ve süt mamulleri tüketilmez. Ninova Orucunu tutma ve uygulama şekilleri:

Birinci derecesi: Pazartesi, Salı ve Çarşamba günleri öğlen saat 12.⁰⁰’ye kadar hiçbir şey yemeden, içmeden ve tatmadan tutulmasıdır.

İkinci derecesi: Pazartesi ve Salı günleri öğleden sonra saat 15.⁰⁰’e kadar, Çarşamba günü ise öğlen saat 12.⁰⁰’ye² kadar hiçbir şey yemeden, içmeden ve tatmadan tutulmasıdır.

Üçüncü ve en yüksek derecesi: Pazartesi gününden başlayarak Çarşamba günü saat 12.⁰⁰’ye kadar (3 gün boyunca) hiçbir şey yemeden, içmeden ve tatmadan en çetin oruç tutma şeklidir. Buna sigara içmek ve ağız çalkalanması da dâhildir. Bu oruçta iftar, Çarşamba günü öğlen Ayininden sonra yapılır. Ancak hayvansal gıdaların tüketilmesi, Perşembe günü sabahı serbest olur.

Ninova orucunda dua: Pazartesi ve Salı günü öğlen vakti duası, İman Kanununun sonunda 40 kez tapınarak; 10 defa Kuryeleysön, 10 defa Moran eṭraḥam'ılâyn, 10 defa Moran ḥus u raḥem'ılâyn ve 10 defa Moran înin u raḥem'ılâyn, yani merhamet dileme kelimeleri tekrar edilerek söylenir. Yukarıda sayılan toplam 40 tapınmanın Çarşamba günü yapılmamasının tek nedeni ise, o günde Ayin icra edilmesinden kaynaklanıyor. Unutulmamalıdır ki bu orucun bitimi Perşembe günün sabahıdır. Not.1: Bu orucun Kiliseye yerleştirilmesinin nedeni; geçmiş zaman içerisinde Hıristiyan Toplumuna dayatılan kötü ve siyasi bir sınama tehlikesinden kurtulmuş olmasından kaynaklanır! Bu tehlikeli sınama sürecinin, patrik ve Hıristiyan toplumunun tutmuş olduğu üç günlük Rab tarafından kabule geçen etkin oruçtan sonra tehlikenin atlatıldığını kabul ediyoruz. Dolayısıyla oruçlar, Hıristiyanlık yaşantısını süslediği için Ninova Orucu da kilise ataları tarafından uygulanmış ve bu isim adı altında diğer oruçlar zincirine eklenmiştir. Not.2: Yeni Antlaşma döneminde kilisenin benimsediği 3 günlük bu oruca 'Ninova Orucu' diye adlandırılması, son derece yanlış ve talihsizlikti. Çünkü daha önce de söylediğimiz gibi, Eski Antlaşmadan kalma bir yama, Yeni Antlaşma esvabına dikmek aykırıdır. Bu sorunla ilgili, İsa’nın şu sözü çok isabetlidir: 'Yeni esvap üzerine, insan eski yamayı yamamaz; eski tulumlara da yeni şarabı koymazlar' uyarısı biz Hıristiyanlar (Süryaniler) için etkili ve anlamlı olmalıdır. Günümüzde, ister kasıtlı, ister kasıtsız bir insan, bilen ya da bilmeyen bu oruca bir anlam çıkartmaya çalışır. Kanaatimizce, bu ve bunun gibi uygulamalarımız üzerinde yapılan spekülatif politik oyunlardan sakınmak gerekir. Çünkü Hıristiyanlık yolu, real uygulamalardan ve masumiyet karinesinden geçer. Ortadoğu’da Hıristiyan olmak kolay değildir. Zira bunlar, nalla çivi arasına sıkışmış ne çare Hıristiyanlardır. Bu Hıristiyanlar, bazen Yahudiler tarafından bazen de İslami hükümdarları tarafından tıpkı Bizanslılar tarafından yapıldığı gibi sıkıştırılmışlardır. Dolayısıyla ilk Hıristiyanlık çağlarında, toplumumuz yer yer her türlü uslanmayan, adaletten/insanlıktan yoksun ve vatandaşlık mefhumu ilkelerine taban tabana zıt olan hükümetlerce baskı altında tutularak sıkıştırılmış ve çaresiz kalınca, halkımız için önderlerimiz mistik çözüm yollarına başvurarak hummalı oruçlara sarılmışlardır. Ancak son zamanlarda üzerimize kurgulanan düşüntülü görüşlerle milli ismimize tercihen sözde Asuri tesmiyesine kaydırma çabaları artık mistik eylemleri bile politik oyunlarla başkalaştırmaya çalışılmaktadır. Süryani Kilisesi deneyimli bir kilise olmakla beraber, alçak/mağrur meselelerden ve hatta temel bilgilerinin kaynağını bile yansıtma gereğini duymayanlardan sakınır. Buna göre bu üç günlük kilise orucu, aslında atalarımız, Ninova adı ile değil; ‘üç günlük tövbe orucu' olarak temellendirmeleri gerekiyordu. Bu orucun kiliseye kazandırılması, Mor Maruṭa’ya döner. Daha sonraları, 'aklanma dua parçalarının aktif yazarı Patrik II. Yuhanna (ܝܘܚܢܢ ܕܣܕܪ̈ܐ) (636-649)' tarafından kiliseye önerilmiş/yerleştirmiştir. Bu kayıtlar ve buna benzer bir kaynak: Key of Language - Syriac Dictionary 2016, s. 1542 Süryani Kamusunda görülebilir.

2. Büyük Oruç: Bu oruç 7 hafta sürer. Süresi itibariyle, irili ufaklı oruçlarımız arasında Büyük Oruç diye nitelendirilir. Diğer oruçlarda olduğu gibi bunda da karasal hayvan eti, tavuk eti, yumurta ve süt ürünleri tüketilmez. Büyük oruç esasen 6 hafta olup 40 gün sürer; ancak atalarımız, İsa’nın Istırap Haftasını ihmal etmeyip bu oruca bir hafta daha ekleyerek 7 haftaya çıkartmışlardır. Tutulan gün sayısı da 48’dir. Büyük orucu tutma ve uygulama şekilleri:

Birinci derece: genelde baharın başında başlayan bu oruç, Pazar gününü Pazartesiye bağlayan gece yarısı saat 24.⁰⁰’da³ başlar ve Pazartesinden Cumaya kadar öğlen saat 12.⁰⁰’ye dek devam eder, tabi ki o süreçte hiçbir şey yemeden, içmeden ve tatmadan tutulmasıdır. İkinci derece oruç: Birçok sağlıklı insanlarımız tarafından, bu uygulamadaki süreç, yani Pazartesinden Cumaya, öğleden sonra saat 15.⁰⁰’e kadar oruçlu olurlar. Her zaman olduğu gibi, oruçlu günlerde kilise içinde veya kilise dışında olsa dahi en azından bilinen kısa dua veya o güne mahsus dualar edilmelidir. Ayrıca, öğlen vakti duasında, İman Kanunu bitiminde 40 kez taparak; tapınmada 10 defa Kuryeleysön, 10 defa Moran eṭraḥam'ılâyn, 10 defa Moran ḥus u raḥem'ilâyn ve 10 defa Moran înin u raḥem'ilâyn; yani Merhamet dileme kelimeleri oruç süresince uygulamada söylenir. Oruçta yapılan 40 tapınma günlerinin geleneğine, Cumartesi, Pazar ve 25 Mart Müjde Bayramı günleri tabi tutulmaz. 25 Mart Müjde Bayramı, Cumartesi ve Pazar günlerinde -Ayin icra edilmiyorsa ve Ayine katılım yapılamıyorsa- sabah mutlaka bir şeyler (hayvansal gıdalar hariç) atıştırılmalı ya da kahvaltı yapılmalıdır! Pazar günlerinde yapılmayan tapınmaların nedeni ise bir Hıristiyan’ın kendini, Rable birlikte bayramlaşmada olduğunu hissetmesinden kaynaklanır çünkü Pazar Rabbin Bayramı sayılır ve bizler için de gerçekte en büyük bayramdır. Binaenaleyh Mesih, Pazar gününde ölüler arasından dirilmiştir.

İstisnalar: Büyük oruçta dikkat edilmesi gereken konu: senede bir Diriliş Bayramı’nın öncesine denk gelen Nurlu Cumartesi günü öğlen vakti saat 12.⁰⁰’ye kadar hiçbir şey tatmadan oruç tutulur, zira o gün, Rab Mesih İsa mezarda ölüler arasındadır. Ölüler diyarında bulunan ruhlara ışık tutmuştur. Bu nedenle Nurlu Cumartesi olarak isimlendirilmiştir. Istırap Haftası nitelediğimiz orucun son haftasına özgü tapınma yapılır, yani yukarıda belirtilen oruca ait 40’lı tapınma şekli yapılmaz. Oruç bir kimsenin keyfi veya şahsi isteğiyle açılamaz. Binaenaleyh, sağlık nedeniyle raporlu olunsa dahi, kilise pederinin müsamahası olmadan hiç kimse oruç kurallarını çiğnememeli ve sorumsuzca orucunu açmamalı. Böyle bir durumda orucunu bozan kişi, kilise pederine bu durumunu itiraf etmek ya da izin istemek zorundadır. Özgürce her şeyi yapabiliriz, ancak her şey yararımıza değildir!

Vurgulu Açıklama: Orucun ehemmiyetini bilmeyen bazı Hıristiyan Toplulukları, henüz Büyük Bayramın arifesi cumartesi akşam, dikkatsizce oruçlarını, orucu bozan hayvansal gıdalarla açmaktadır! Böyle bir dikkatsizlikten ölümden kaçarcasına kaçmak gerekir. Çünkü bu saplantıya girmek tüm orucu bozmak demektir! Nitekim bu oruç, tüm Hıristiyanların olmazsa olmazıdır. Büyük orucun temeli, bizatihi Rab Mesih İsa tarafından atılmıştır. O kadarki, kendisi 40 gün 40 gece boyunca hiçbir yiyecek ve içecek tatmadan olağan üstü zorluklarla orucunu tutmuştur. O, kendi şahsında bize örnek olmuş ve oruca sarılmamız gerektiğini, eylemleriyle ortaya koymuştur. Hıristiyan bir insan, orucunu ahlaki değerlerini düşünerek tutar. Böyle bir durumda, bedensel haz ve menfaatlerden kaçınır. Bu menfaatlerden biri de sağlıktır. Yemeğe düşkün obur insanlar, orucu tutarken bedensel sağlıklarını düşünerek sanki diyet yapıyorlarmış gibi: ‘oh işte bu oruçta çok rahat ettik, bir o kadar da bedenimiz yiyeceklerden rahatladı’ ifadesini kullandıkları müddetçe asla Tanrı adına oruç yatırımı yaptıklarını sanmasınlar! Çünkü Tanrı bu tür obur ve sağlığını düşünen insanların oruç adına değil, kendi ‘bedensel diyetleri adına’ tuttuklarını bilir ve bu nedenle oruçlarını ödülsüz bırakır.

Elçisel Olmayan Oruçlar: Son zamanlarda Hıristiyan toplulukları arasında yükselen batıl inanış düşüncelerle oruçlarına kendilerince şekil vermeye çalışır. Kutsal Atalarımızın ve Elçilerin, Hıristiyanlar için düzenledikleri oruç takvimi ve uygulama şekillerinin dışına çıkarak halkı temel oruçlara karşı kayıtsızlaştırarak somurtmaktadır. Bu kişilere göre, senenin birkaç günü ya da günün bir yemek öğününde sofraya konulan meyvelerden örneğin portakalı yememek onlar için oruç sayıldığını kabul eder ve böyle öğretir. Bu gibi akıllılardan ve onların tuttukları oruç modelinden kaçmak gerekir. Bu akınların arasında bazı din adamlarımızın da bulunduğunu unutmamak lazım. Bu kişiler, elçiler aracılığıyla bize taşınan Rab düşüncesini bayağılaştırmaktadırlar. Varsayalım ki bu insanlar ibadet severlik düşüncesiyle yapıyorlarsa, tüm oruç şekillerimizin dışında tamamıyla özel adanmalarına kalması gereken bir eylemdir bu. Çünkü bazı insanlar, Elçisel Kilisenin oruçları dışında artı oruç tutmak istiyorlarsa; kendi istekleriyle bazı besinlerden kendilerini alıkoyuyorlarsa bu onların özel adağı sayılacaktır. Vurguyla tekrar diyoruz: Elçisel Oruç şekillerini anlamsızlaştırarak, düşüncelerinden kaynaklanan; 'işte bugün süt içmem, bu benim için oruçtur; diğer oruçları da tutmama gerek yok’ diyen bir kimse Elçisel Orucun karşıtı sayılacaktır. Bilgi için: Oruç her ne kadar günahlarımızın affı için tutulduğu düşünülüyorsa da, oruç aslında Tanrı'nın isteğini yerine getirerek, Mesih'in uğrumuza sessizce tuttuğu ve bize öğretmek istediği orucun uygulama şeklidir. Aynı zamanda Atamız Âdem’in itaatsizliğini kırmak, itaatle tekrar eski yurdumuza dönmek için Rabbe uymaktır. Zira ilk insanlar Allah'a aldırış etmedi, Sözünün boş olduğunu düşünerek Ona itaat etmediklerini biliyoruz. Tuttuğumuz oruçla ziyadesiyle sözünü dinlediğimizi ve O'na, Âdem ve Havva'nın tutumlarının tersine, itaat ettiğimizi kanıtlamaya çalışıyoruz. Bahçedeki Tanrı'nın emri, aslında onlar için oruçtu: ‘Ama Tanrı, bahçenin ortasındaki ağacın meyvesini yemeyin, ona dokunmayın; yoksa ölürsünüz, dedi. Kadın ağacın güzel, meyvesinin de yemek için …çekici olduğunu gördü. Meyveyi koparıp yedi. …kocasına da verdi, o da yedi. O anda çıplak olduklarını anladılar’ (Yaradılış 3:3-7) çünkü Tanrı’nın inayet örtüsünden uzaklaşmışlardı. Ayrıca oruçlarda aykırı düşünce ve davranışlardan uzaklaşmamız gerekir, bedenin arzularına ket vurmanın önemine Elçi Pavlus şöyle dediğini okuyoruz: ‘Zamanınızı Ruh yönetiminde geçirin. Böylece bedenin gereksiz isteklerini yerine getirmezsiniz. Çünkü bedenin istekleri Ruha, Ruhun istekleri de bedene karşı çıkar. Bunlar birbirine karşı çatışır’ (Galatyalılar 5:16-17).

Zinaya bulaşan kişi, zaten ağır bir sorumluluk ve hüküm altına girmiştir. Bilmeyen var mıdır ki oruçlu iken veya oruç dışında barbarlık ve hovardalık yapmanın sorgulanacağını? Şu da bilinmelidir ki oruçlu iken evli kişiler bile kendi eşleriyle dahi yakın ilişki kurarken zevkten zevke koşmamalıdır! Eşleri kastederek Elçi Pavlus diyor ki: ‘İkiniz hazırlıklı bir şekilde dua ve oruç sürecinizi doldurduktan sonra zaten birlikte olmanın fırsatına tekrar dönersiniz. Ki iblis bedensel arzularla sizi denemesin’ (I. Korintoslular 7:5). Çünkü bu eylem/ilişki, arzu kategorine girer öylece ruhtan çok bedene hizmet eder; oysa biz bedenden çok ruha hizmet etmeliyiz. Tanrı Sözünün (İncil) buyrukları da bu yönde değil midir? Orucun amacı; bedensel arzulardan uzaklaşmaktır ve kötülüğe meyilli duygularımızı dizginlemektir. Bedensel eğilim ve arzuları insanoğlunu Tanrı düşüncesinden uzaklaştırır.

Not: Müjde Günü; Mesih İsa Allah’ın Kelamı olarak Bâkire Meryem’e melek ağzıyla müjdelendiği gündür. Bu Müjde Günü, kilise açısından çok önemli bir gündür. Genelde 25 Mart’ta büyük oruca denk gelir! Bu durumda, Müjde Bayramı orucun hangi gününe denk gelirse, o gün öğlene kadar oruç tutulmaz. Pazar günkü gibi kahvaltı yapılır. Ancak oruç, aksatılmadan akışı devam ettirilir! Müjde Günü, kilisenin yeni yılıdır. Deyim yerindeyse, insanlığın yeni yılıdır demek daha doğru olur. Zira terk edilmiş insanlık soyu bu Müjde Gününde; ölüme mahkûm edilmiş tabiatı, ölümsüz Tanrının tabiatıyla birleşmiştir.

3. Çarşamba ve Cuma Orucu⁴: Bu oruç Pentikost Gününden hemen sonraki ilk Çarşambadan başlar, istisnalar ve Diriliş Bayramı-Pentekost günleri hariç, yıl boyunca Çarşamba ve Cuma günleri oruçtur, oruç kırpmalarla ayakta duramaz! Bu iki günün orucu, yaz mevsimi akşam saat 18.^00’de-, kış mevsiminde ise akşam saat 17:⁰⁰’^de son bularak kısıtsız yiyeceklerle açılabilir; yani oruç bitmiş olur. Haftanın bu iki orucu, önceki yıllarda, şahsen canlı yaşadığım ve hatırladığım 60-70’li yıllarda oruç geleneğimiz gereği, güneş batışı beklenirdi ve sonra çözülürdü! Miladın ilk yüzyıllarında ise Süryani Halkı, Çarşamba ve Cuma günlerinin orucunu, akşam saatlerinde değil, ertesi günün sabahında çözerdi. Lakin aynı günün akşamında orucu açmamız, biz Süryanilerin ihmalinden kaynaklanmaktadır. Bu konuda, gevşek davrandığımızı atamız Bar Êbroyo’dan öğreniyoruz. Rab Günü olarak kabul ettiğimiz İsa’nın, Kutsal Haç’ın ve Hepbâkire Meryem’in Anma Günleri Pazar Günü muadilleridir. Bu üç muadilden herhangi biri, Çarşamba ve Cuma günlerine düşerse, o gün oruç açılır. Bu oruç, Rab Bayramları dışında başka bir nedenle açılamaz, velev ki mahallî kiliselerin adlarına kurulmuş azizlerimizin anma günleri de olsa, kilisenin pederi ve cemaati tarafından bu oruç iptal edilmemelidir-çözülemez. Çünkü Çarşamba ve Cuma orucu ܨܰܘܡܳܐ ܡܳܪܳܢܳܝܳܐ Rab Orucudur, dolaysıyla azizlerin anma günleri ܠܳܐ ܐܺܝܬܰܝܗܽܘܢ ܥܺܐܕ̈ܶܐ ܡܳܪ̈ܳܢܳܝܶܐ Rab Bayramları değiller; ibadet ve tövbe günleri sayılır.

Bilgilendirme: Ninova Orucu ve Büyük Oruç hariç, geri kalan hiçbir oruçta öğlen veya akşama kadar aç kalma zorunluluğu yoktur, istisnai durumlarda itiraf periyotlarında itiraf pederi tarafından uygulanan cezai müeyyidede ve adanma hallerinde veya özel oruç tutma talebi için kilisenin itiraf pederine danışılmalıdır.

4. Elçilerin (Havarilerin) Orucu: Kutsal Ruhun inişinden sonra Havarilerin tuttukları oruçtur. Bunlar kilisenin ilk ataları oldukları için, tanzim edilen üç günlük oruç kilise tarafından benimsenmiştir; Elçi Petrus ve Elçi Pavlus’un Hıristiyanlık uğruna şehit edildiklerini de telmih eder. Üç gün olan bu oruç 26 Haziran’da başlar, 29’unda biter ve elçilerin günü kutlanır.

5. Meryemana Orucu: Hepbâkire Meryem’in intikali ile ilgili 5 günlük oruçtur. 10 Ağustos’ta başlar, 15’inde İntikal Günü ayini icra edildikten sonra oruç sonlanır.

6. İsa’nın Doğum⁵ Bayramı Orucu: Bu oruç, 10 günlük olup 15 Aralıkta başlar, 25 Aralık’ta sona erer, orucun tutulmasındaki gaye, karanlık dünyadaki yaşamın yeniden aydınlanmasını sağlayacak kurtarıcıyı bekleme sürecidir. Güneş saatinde de 25 Aralık günü karanlık azalırken gün ışığı çoğalmaya başladığı gündür. Dünyanın ışığı İsa’nın Doğumu sevincini yaşamaktayız. Bu önemli kutlama gününe ‘Doğum Bayramı’ adı verilmiştir. Doğum Bayramının ilk geleneksel oruç süreçleri: eskiden 40 günlük oruç olarak hayata geçmişti. Muhtemelen bu sayı Eski Ahit dönemindeki süreçte Yasaya göre doğan her erkek çocuğun doğumundan sonra kırk günlük Rabbe adanmasıyla takdis ediliyordu, ‘Nitekim Rabbin yasasında, ilk doğan her erkek çocuk Rabbe adanmış sayılacak’ (Luka2:23) diye yazılmıştır. Bu nedenle İsa üzerine telaki edilen bu sayı ile, geçmiş zaman zarfı yas süreci sayılarak, kırk günlük oruç bitiminde Kutsal bir kişinin dünyaya gelişi ile sevincin yayılışını simgeliyordu. Ama ileriki süreçte Hıristiyanlık geliştikçe Kutsal Kitap üzerindeki Miladi takvim de hayata geçmiş oldu. Şeriat uygulamalarının Hıristiyanlıkta yeri olmadığı gibi, doğan bir erkeğin kırk günü doldurması zorunluluğu da hiçe sayılmıştır. Keza Milat Orucunun gün sayısı 24 güne düşürülmüştür. Bu maksattaki açılım, sayıca 24 peygamberi simgelemekteydi. Binaenaleyh 24 güne düşürülen bu orucun gün sayısı 24 peygamberin adet sayısına göre sınırlandırılarak tanzim edilmişti. Peygamberlerin İsa hakkındaki belgelenen peygamberliklerinin beklentisiyle ortaya çıkan Kurtarıcının Doğumu 25’inci gün Bayram olarak coşku ve sevinçle kutlanırdı. Bu son yüz yılda Kilisemizin yaptığı reformla, Milat Orucunun 24 günden 10 güne düşürmüş. Yeni düzenlemede 15 Aralık’ta başlayan orucumuz, 25 Aralık günü Yüce Bayram olarak kutlanır.

Not-1: Takvimce, oruçlarımızın başlama günü Pazar gününe denk gelirse, otomatik olarak Pazartesi’nden başlatılmalıdır nitekim Pazar günü, oruç başlatılmaz, lakin oruç, Cumartesine düşerse seyrinde değişiklik yapılmaz.

Not-2: İnsan, tüm yaşam safhalarında düşün kabiliyetiyle adımlarını attığı gibi, oruç konusunda da besin tüketiminde sorumsuzca/dikkatsizce beslenmemelidir, binaenaleyh manevi fırsatların kaçırılmaması için -zaman tayini açısından- mutlaka takvime göz atmalıdır. Başka inanç mensuplarının yaptığı gibi, oruç tutabilmek için oburca mideyi tıka basa doldurup oruç tutma hazırlığı yapılmaz bu zaten Hıristiyanlığımızın ruhuna ve ibadet anlayışına aykırıdır. Oruç, aslında toparlanmış düşünceyle saygın bir iman, dürüst bir eylem, sağlıklı bir dua, istisnai durumlar hariç; heretik olmayan Hıristiyan kardeşlerimizle dayanışma yapmak ve ayırımsız tüm yoksullara acıma duygusuyla yardım eli uzatarak gerçekleşir.

Orucun varlığını teyit eden, Yeni Antlaşmadan birkaç bölüm ve ayet:

Matta         : 4: 2-5.   6: 5-14.   6: 16-18.   7: 14-15.   9: 14-17.

Markus      : 2: 18-22.

Luka          : 4: 2-3.   5: 33-39.   13: 1-5.

Yuhanna    : 6: 25-59.   13: 34-35.   14: 6-7.   15: 1-5.   15: 18-19.

♱ Ğriğoriyos Melki ÜREK

Adıyaman

  2021

¹ Kilise Takvimine göre Ninova Orucu, ‘Ninova’ ile isimlendirme hariç; hiçbir şekilde Eski Ahitteki Ninova Orucu ile karıştırılmamalıdır! Bazı çevrelerce bu oruç, Ninova orucuyla karıştırılmakta ve ruhani kilisemizin kuralları onlar tarafından bilinçli ya da bilinçsiz olarak çiğnenmektedir. Zira kilisemiz hiçbir şekilde Eski Ahit uygulamalarına başvurmaz. Aynı kişi ve gruplar, yanılarak bu orucun milli bir orucumuz olduğunu ileri sürmektedir. Gerçekle alakası olmayan bu görüş, sadece bu marjinal kitlenin ve destekleyicilerinin heveslerine kapılarak, tövbe ile ilgili olan bu temiz eylemi bile kendi siyasi sapkınlıklarına ve emellerine alet etmektedirler. Bu kişiler bilmelidir ki, zamanın Ninova’sıyla Evrensel Süryani Kilisesine bağlı olan inananlarının tuttuğu orucun, kasıtlı dillendirdikleri ve hedefledikleri sözde Asur Ninova’sıyla hiçbir bağlantısı yoktur. Bunların yaptığı, sadece milli bölücülük veya başka bir deyişle heretikliktir. Amaç, ataların kiliseye kazandırdıkları oruçtur, dua ve tesmiye muhteviyatı; Yunus'un yaşantısından esinlenerek oluşturulmuştur.

² Çarşamba Günü ayin nedeniyle, öğlen iftar açmak isabetli ve doğrudur.

³ Saat hesabıyla, yeni bir gün gece yarısı 24.⁰⁰’de başlar, bu nedenledir ki gece 24.⁰⁰’den itibaren oruç bozulmasın diye ağza hiçbir gıda alınmaz. Her ne kadar büyüğümüz Bar Êbroyo, (Etik Kitabı -1985 Hollanda Baskısı - s.44) bunun tersini savunuyorsa da, bilinmeli ki ağız çalkalamak, sigara içmek ve diş fırçalamak orucu bozar! Seyahatlerde, örneğin: uçak, otobüs ve gemi yolculuklarında oruç, saatinden önce açılmamalıdır. Yer, zaman ve saat süresi tayini, göz önünde tutulmalı, bu nedenle oruç düşüncesiyle hazırlıklı seyahat etmek gerekir. Her ne kadar diğer dinlerde ve Hıristiyan Toplumlarının bazılarına göre: sefer hallerinde, kolonya ve benzeri kokuların orucu bozduğuna dair beyanları varsa da, ya da seyahatlerde oruç bozulabilir görüşü hâkim ise de; biz bu düşünceyi reddediyoruz. Zira insan, koku alma duyusuyla değil, tat alma duyusuyla orucunu bozar, orucu keyfiyetlerimize kurban edemeyiz. Bu konu hakkında, detaylı bilgiye Matta 6:16-18’de Mesih İsa’nın sözlerine rastlanılabilir.

⁴ Patrik I. Zakka Iwas başkanlığında toplanan Eylül 2008 tarihli Sinot kararı ile: İsa’nın Doğum Bayramından başlayarak Vaftiz (Denho) Gününe kadarki dönemde, yine Ninova Orucundan Büyük Orucun başına kadar olan dönemdeki Çarşamba ve Cuma günlerinin çözülmesiyle ile ilgili beyanı vardır.

⁵ ‘Doğum’ sözcüğü Süryanicedeki karşılığı ‘Mavlodo’ İsa’nın Meryem’den tabii doğmasının tam karşılığıdır. ‘Doğuş’ sözcüğü ‘Doğum’ sözcüğünün yerine kullanılması, Türkçede kavram karmaşası yaratarak yanlış ve düşük anlamlara neden olmaktadır. Soyut ‘Doğuş’ örneğin, ‘güneşin doğuşu’ kavramı, Süryanicedeki ‘Denho’ Vaftiz Günü karşılığıdır. Bu ifade, Rab İsa’nın vaftizi anlamına gelmektedir. Çünkü Rab İsa Doğumunda değil; ilk defa vaftizi sırasında Vaftizci Yuhanna tarafından insanlara beklenen Kurtarıcı olarak gösterilmiş ve açıklanmıştır (Yuhanna 1:29-34). Kanaatimizce, Türkçeye çevirilerde Doğuş ܕܶܢܚܳܐ kavramı Vaftiz Günü için, Doğum da İsa’nın Doğum Bayramı için kullanılması daha doğrudur.